شبکیه

مرکز جراحی تخصصی و فوق تخصصی چشم پزشکی سلامت غرب,سلامت غرب,چشم پزشكي,چشم,جراحي چشم,عمل چشم,آب مرواريد,آب سياه,استرابيسم,بلفاروپلاستي,كلينيك چشم,كلينيك سلامت غرب,چشم سلامت غرب,ليزيك,لازيك,عمل ليزيك,عيوب انكساري,آنژيوگرافي چشم,عكس از چشم,گلوكوم,عكسبرداري از چشم,ياگ ليزر,درمان انحراف چشم,سيناپتوفور,تنبلي چشم,پريمتري,OCT ,PRP ,مجاري اشكي,پيوند قرنيه

مرکز جراحی تخصصی و فوق تخصصی چشم پزشکی سلامت غرب | سلامت غرب,چشم پزشكي,چشم,جراحي چشم,عمل چشم,آب مرواريد,آب سياه,استرابيسم,بلفاروپلاستي,كلينيك چشم,كلينيك سلامت غرب,چشم سلامت غرب,ليزيك,لازيك,عمل ليزيك,عيوب انكساري,آنژيوگرافي چشم,عكس از چشم,گلوكوم,عكسبرداري از چشم,ياگ ليزر,درمان انحراف چشم,سيناپتوفور,تنبلي چشم,پريمتري,OCT ,PRP ,مجاري اشكي,پيوند قرنيه

یک‌شنبه ۳ شهریور ۱۳۹۸ | ۱۶:۱۰ ۰ نظر  بازدید

رتینوپاتی دیابتی


رتینوپاتی دیابتی عارضه‌ای ناشی از دیابت است که بدلیل تغییرات ایجاد شده در رگ‌های خونی رخ می‌دهد و روی چشم‌ها تأثیر می‌گذارد. آسیب رگ‌های خونی در قسمت حساس به نور عقب چشم یعنی شبکیه چشم، باعث بروز رتینوپاتی دیابتی می‌شود. در ابتدا، رتینوپاتی دیابتی علامتی ندارد و یا فقط مشکلات چشمی خفیفی ایجاد می‌کند، ولی سرانجام باعث کوری فرد می‌شود.


رتینوپاتی دیابتی



  • انواع رتینوپاتی

رتینوپاتی زمینه‌ای مرحله اول: رتینوپاتی دیابتی است. در این مرحله عروق کوچک در پرده شبکیه صدمه دیده و مایع یا خون از آنها نشت می­کند . مایع نشت کرده باعث تورم پرده شبکیه شده و یا رسوباتی بنام اگزودا را ایجاد می­نماید. با اینکه این مرحله معمولاً روی دید تاثیری نمی­گذارد اما ممکن است بعداً به مراحل شدیدتری که منجر به کاهش دید می­شود تبدیل شود. از این‌رو رتینوپاتی زمینه‌ای به عنوان یک علامت هشداردهنده محسوب می­شود. گاهی مایعی که نشت کرده است در مرکز دید جمع می­شود. مرکز دید مسئول دیدن جزئیات ریز اشیا می­باشد (مثلاً حروف یا اعداد). این مسئله بنام تورم مرکز دید خوانده می­شود و ممکن است سبب شود خواندن یا انجام کارهای نزدیک مشکل­تر شود.

رتینوپاتی پرولیفراتیو (تکثیری): حالتی است که رگ‌های خونی جدید و غیرطبیعی بروی سطح شبکیه رشد می­کنند. این پدیده "نئوواسکولاریزاسیون –Neovascularization" خوانده می‌شود. این عروق جدید دیواره ضعیف­تری داشته و شکننده هستند و ممکن است منجر به خونریزی شوند. زجاجیه ماده شفاف و ژله مانندی است که مرکز چشم را پر می­کند. خون نشت کرده باعث کدر شدن زجاجیه شده و به صورت نسبی عبور نور از مردمک به پرده شبکیه را مانع می‌شود در نتیجه تصویر تار و درهم می­شود. این رگ‌های خونی غیرطبیعی ممکن است تبدیل به بافت سفتی شده که شبکیه را از پشت چشم جدا کنند و باعث جداشدگی پرده شبکیه شوند که در صورت عدم درمان می­تواند منجر به کاهش شدید دید و کوری شود. رگ‌های خونی غیرطبیعی همچنین ممکن است اطراف مردمک، روی عنبیه (قسمت رنگی چشم) رشد کرده و با افزایش فشار داخل چشم باعث ایجاد آب سیاه شود. رتینوپاتی دیابتی تکثیری پرولیفراتیو شدیدترین نوع بیماری شبکیه ناشی از دیابت می­باشد. حدود 20% افراد دیابتی به آن مبتلا می­شوند.

  • علائم بیماری رتینوپاتی

معمولاً در مرحله رتینوپاتی زمینه‌ای علامتی وجود ندارد. اگرچه ممکن است در صورت ایجاد تورم مرکز دید تاری دید به صورت تدریجی ایجاد شود. شما ممکن است هرگز به تغییر میزان دید خود پی نبرید. معاینه چشم پزشکی تنها راهیست که به کمک آن می­توان تغییرات داخل چشم شما را پیدا کرد.

وقتیکه خونریزی ایجاد می­شود دید شما تار شده، لکه­هایی در آن پیدا می­شود و حتی ممکن است به کلی دید شما از بین برود. رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو اگرچه بدون درد است اما شکل شدیدی از بیماری است و نیازمند توجه پزشکی فوری است. حاملگی و افزایش فشار خون ممکن است رتینوپاتی دیابتی را تشدید کنند.

  • عوارض رتینوپاتی دیابتی

رتینوپاتی دیابتی باعث رشد رگ‌های خونی غیرطبیعی در شبکیه چشم می‌شود. لذا باعث بروز مشکلات جدی در بینایی شما می‌گردد که عبارتند از:

1. خونریزی زجاجیه چشم

زجاجیه ماده ژله‌مانند شفافی است که وسط چشم را پر کرده است. رگ‌های خونی جدید تشکیل شده در رتینوپاتی ممکن است باعث خونریزی در زجاجیه شوند. اگر میزان خونریزی کم باشد، فقط لکه‌ها یا خطوط سیاهی در جلوی چشم خود می‌بینید (مگس‌پران چشم). در موارد شدید خونریزی، خون حفره زجاجیه را پر کرده و به‌طور کامل جلوگیری دید شما را می‌گیرد.
خونریزی زجاجیه معمولاً به خودی خود باعث کاهش بینایی دائمی نمی‌شود. اغلب اوقات خون طی چند هفته یا چند ماه از چشم‌ها پاک می‌شود و بینایی شما وضوح قبلی را به‌دست می‌آورد، مگر اینکه شبکیه چشم آسیب دیده باشد. سرانجام رتینوپاتی دیابتی، گلوکوم و یا هر دو، باعث از دست دادن کامل بینایی یا کوری می‌شود.

2. جدا شدن شبکیه چشم

رگ‌های خونی غیرطبیعی که در اثر رتینوپاتی دیابتی رشد می‌کنند، باعث ایجاد بافت زخمی روی شبکیه می‌شوند. این بافت زخمی باعث کشیده شدن شبکیه از عقب چشم و در نتیجه جدا شدن آن می‌شود. این عارضه باعث ایجاد لکه‌های شناور در چشم (مگس‌پران چشم)، دیدن جرقه نور در چشم (جرقه چشمی) و کاهش شدید بینایی می‌شود.

3. گلوکوم یا آب سیاه چشم

رگ‌های خونی جدیدی که در چشم رشد می‌کنند، مانع از جریان طبیعی مایعات به خارج از چشم می‌شوند. در نتیجه فشار داخل چشم زیاد شده و باعث بروز گلوکوم می‌شود. این فشار زیاد باعث آسیب عصب بینایی که تصاویر دیده شده را از چشم به طرف مغز می‌برد، می‌شود.

4. کوری

سرانجام رتینوپاتی دیابتی، گلوکوم و یا هر دو، باعث از دست دادن کامل بینایی یا کوری می‌شود.


  • تشخیص بیماری رتینوپاتی دیابتی


بهترین راه برای تشخیص رتینوپاتی دیابتی معاینه چشمی در فواصل منظم می­باشد که توسط چشم پزشک بایستی انجام شود. رتینوپاتی بسیار شدید ممکن است کاملاً بدون علامت باشد. بیماری را می­توان با درمان بهبود بخشید. برای تشخیص رتینوپاتی دیابتی چشم پزشک با استفاده از دستگاهی بنام افتالموسکوپ به داخل چشم شما نگاه می­کند. چشم پزشکی ممکن است قبل از معاینه با استفاده از قطره چشمی مردمک را باز کند. چنانچه چشم پزشک رتینوپاتی دیابتی را تشخیص دهد ممکن است نیاز به عکس رنگی ته چشم یا آزمایش خاصی بنام "آنژیوگرافی با فلوئورسئین" باشد تا مشخص شود که شما احتیاج به درمان دارید یا نه؟ در آنژیوگرافی با فلوئورسئین یک ماده رنگی به داخل رگ شما تزریق می‌شود و عکس‌های مخصوصی از چشم شما گرفته می­شود.


  • درمان رتینوپاتی دیابتی


اگر لکه زرد توسط آدم لکه زرد آسیب دیده باشد ممکن است برای درمان نیاز به استفاده از لیزر باشد. اما در حالت ایده‌ال لیزردرمانی در مراحل اولیه سیر بیماری و برای جلوگیری از آسیب‌های بعدی انجام می‌گیرد. برای درجات شدیدتر بیماری نیز ممکن است به درمان با لیزر و یا ویترکتومی نیاز باشد. این روش‌ها در پیشگیری، ثابت نگه داشتن و یا کند کردن افت دید موثرند.

درمان‌های جدیدتر شامل تزریق داروهای ضد فاکتور رشد اندوتلیوم عروق(anti-VEGF) و یا داروهای استروئیدی به داخل چشم است.

جراحی برداشتن مایع زجاجیه هنگامی انجام می‌گیرد که خونریزی داخل شبکیه و یا پارگی شبکیه رخ داده باشد که این عوارض در مراحل اولیه رتینوپاتی نادر هستند. همچنین ویترکتومی در مواردی که بافت اِسکار قابل توجهی تشکیل شده باشد نیز انجام می‌شود.

درمان‌های موجود برای رتینوپاتی دیابتی اغلب در پیشگیری، تاخیر و یا کند کردن افت دید بسیار موثر هستند اما نمی‌توانند این بیماری را کاملا درمان کنند. افرادی که تحت درمان رتینوپاتی دیابتی قرار دارند باید برای بررسی هرگونه تغییر جدید در چشم‌ها به‌صورت منظم توسط چشم پزشک معاینه شوند. اغلب افراد با پیشرفت بیماری نیاز به تجدید درمان دارند. همچنین در این عارضه، کنترل سطح قند خون از اهمیت بالایی برخوردار است. این موضوع حتی در صورتی که تحت درمان رتینوپاتی هستید و بینایی شما بهتر شده باشد نیز صدق می‌کند. در واقع با کنترل مناسب قند خون می‌توان به جلوگیری از پیشرفت رتینوپانی کمک کرد. افراد دیابتی در صورت داشتن هرگونه نشانه‌ای از رتینوپاتی باید در سریع‌ترین زمان توسط چشم پزشک معاینه شوند.




رتینوپاتی (مشکلات شبکیه) در نوزادان نارس


رتینوپاتی (مشکلات شبکیه) در نوزادان نارس (Retinopathy of Prematurity - ROP) که به آن Retrolental Fibroplasia نیز گفته می‌شود می‌تواند سبب کوری شود. این بیماری در گذشته ناشی از استفاده از مقادیر زیاد اکسیژن در دستگاه‌هایی بود که نوزادان نارس در آنها نگهداری می‌شدند ولی امروزه با پیشرفت در روش‌های نگهداری از نوزادان نارس، بروز این بیماری کمتر شده است. عواملی که نوزاد را در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به رتینوپاتی قرار می‌دهند کم بودن وزن هنگام تولد (کمتر از 1/5 کیلوگرم) و زایمان زودرس (هفته 26 تا 28) هستند.

در کودکان نارس رشد و تکامل عروق خونی شبکیه دچار اشکال بوده و عروق خونی غیر طبیعی شروع به رشد می‌کنند. مشکل رشد عروق غیرطبیعی که به آن نئوواسکولاریزاسیون نیز می‌گویند این است که اکسیژن کافی به شبکیه نمی‌رسانند.

رتینوپاتی در نوزادان نارس بسته به شدت بیماری به 5 درجه تقسیم می‌شود. پیشرفت بیماری به درجات آخر می‌تواند سبب ایجاد زخم در شبکیه و عوارضی نظیر جداشدگی شبکیه، خونریزی زجاجیه، انحراف چشم، و تنبلی چشم شود. بسیاری از نوزادان مبتلا به رتینوپاتی دچار نزدیک‌بینی خواهند شد.

  • علائم و نشانه‌ها رتینوپاتی در نوزادان نارس

از آنجا که نوزاد نمی‌تواند علائم خود را بگوید والدین، متخصص کودکان و نوزادان و چشم پزشک باید متوجه عوامل خطری که احتمال ابتلا به این بیماری را زیاد می‌کنند باشند. این عوامل عبارتند از:

  • کم بودن وزن هنگام تولد (1/5 کیلوگرم یا کمتر)
  • نیاز به اکسیژن در هفته اول پس از تولد
  • وجود مشکلی در سلامتی نوزاد بلافاصله پس از تولد

کودکانی که در نوزادی به این بیماری مبتلا شده‌اند باید از نظر علائم زیر که ممکن است نشانه‌هایی از ابتلا باشند مورد توجه قرار گیرند:

  • نگه داشتن اجسام نزدیک چشم
  • مشکل در دیدن فاصله دور
  • بستن و تنگ گردن یک چشم
  • بی میلی نسبت به استفاده از یک چشم
  • ضعف دید (که قبلاً توسط پزشک تشخیص داده نشده)
  • افت ناگهانی دید
  • انحراف چشم

  • تشخیص و درمان رتینوپاتی در نوزادان نارس


نوزادانی که ریسک ROP دارند باید در هفته 4 تا 6 پس از تولد معاینه چشم پزشکی شوند. چشم پزشک ابتدا با استفاده از قطره‌های گشاد کننده، مردمک را باز کرده و سپس با استفاده از افتالموسکوپ شبکیه را می‌بیند. در حین معاینه پدر یا مادر باید کودک را نگه دارند. صرف نظر از اینکه بیمار به درمان نیاز داشته باشد یا خیر باید مجدداً در فواصلی که چشم پزشک مشخص می‌کند تحت معاینه قرار گیرد. معاینات دوره‌ای برای مشخص کردن اینکه پیشرفت بیماری متوقف شده یا خیر و اینکه به درمان نیاز وجود دارد یا خیر لازمند.


  • درمان رتینوپاتی در نوزادان نارس

بعضی از کودکانی که بیماری‌شان در حد درجه 1 یا 2 است بدون درمان بهبود می‌یابند. در موارد دیگر، در صورتی‌که بیمار علائم بیماری درجه 3 یا بالاتر را نشان دهد درمان لازم است. برای جلوگیری از انتشار عروق غیر طبیعی ممکن است مناطقی از شبکیه را با روشی بنام کرایوتراپی درمان کنند. در این روش قسمت‌هایی از شبکیه منجمد می‌شود. لیزر هم ممکن است بدین منظور استفاده شود. در هر دو روش زخم‌های دائمی در قسمت‌های محیطی شبکیه باقی می‌ماند ولی در اغلب موارد این روش‌های درمانی در حفظ دید مرکز بیمار موفقند.



دژنراسیون ماکولا


دژنراسیون ماکولا (AMD or ARMD) شایع‌ترین علت کوری در جهان است! در این بیماری ماکولا یا لکه زرد تخریب می‌شود. ماکولا قسمت حساس به نور شبکیه و مسئول دید مستقیم و واضح است که برای کارهای دقیق مثل خواندن و رانندگی لازم است.

دژنراسیون ماکولا بر دو نوع است: خشک (Dry) و تَر (Wet). نوع خشک شایع‌تر بوده و حدود %90 بیماران به این نوع مبتلا می‌شوند. نوع تَر معمولا با کاهش دید شدیدتر و جدی‌تری همراه است.

دژنراسیون ماکولا در افراد بالای 65 سال شایع‌تر بوده و زنان بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند. اکثر موارد این بیماری با افزایش سن بهوجود می‌آیند. این بیماری می‌تواند عارضه بعضی داروها نیز باشد. همچنین به نظر می‌رسد ارث نیز در ابتلا به این بیماری نقش داشته باشد.




دژنراسیون ماکولا (تباهی لکه زرد)


  • علائم و نشانه‌های دژنراسیون ماکولا

دژنراسیون ماکولا می‌تواند سبب کاهش دید تدریجی یا ناگهانی شود. اگر خطوط مستقیم را موج‌دار می‌بینید، دیدتان تار است، یا لکه‌های تیره در مرکز دید خود می‌بینید احتمال دارد که دچار علائم اولیه دژنراسیون ماکولا شده باشید. در بسیاری موارد قبل از اینکه بیمار دچار علائم شود چشم پزشک علائم اولیه بیماری را در معاینه تشخیص می‌دهد. این کار معمولاً از طریق تست میدان بینایی صورت می‌گیرد.

در دژنرسانس ماکولا دید مرکزی مختل شده و بیمار در مرکز دید خود لکه‌ای سیاه می‌بیند.

  • علت دژنراسیون ماکولا


علت دقیق این بیماری هنوز شناخته نشده است. نوع خشک ممکن است بر اثر پیر و نازک شدن بافت ماکولا، رسوب رنگدانه‌ها در ماکولا، و یا ترکیبی از این دو ایجاد شود. در نوع تَر عروق خونی جدید در زیر شبکیه رشد کرده و خون و مایع از آنها نشت می‌کند. این نشت سبب مرگ سلول‌های شبکیه شده و باعث ایجاد نقاط کور در دید مرکزی می‌شود.

عواملی که شانس ابتلا به بیماری را افزایش می‌دهد عبارتند از: سابقه خانوادگی، مصرف سیگار، فشار خون بالا، دوربینی و چاقی.

بسیاری از پژوهشگران و چشم پزشکان معتقدند که بعضی از مواد غذایی نظیر روی، لوتئین، زیگزانتین (Xyxantine) و ویتامین‌های A، C و E به کاهش خطر ابتلا به بیماری کمک کرده و یا پیشرفت AMD خشک را کند می‌کنند. چربی‌ها نیز ممکن است در این میان نقش داشته باشند. در مطالعه‌ای که نتایج آن در شماره آگوست 2001 مجله چشم پزشکی Archive of Ophthalmologoy چاپ شده است نتیجه‌گیری شده است که مصرف اسیدهای چرب امگا-3 که در ماهی به میزان فراوانی یافت می‌شود اثر حفاظتی در مقابل دژنراسیون ماکولا دارد. از سوی دیگر، مصرف اسیدهای چرب امگا-6 که در روغن‌های نباتی یافت می‌شوند خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. بعضی از موارد دژنراسیون ماکولا عارضه‌ای از داروهای سمی نظیرکلروکین (دارویی ضد مالاریا) یا فنوتیازین‌ها (دسته‌ای از داروهای روانپزشکی) هستند.

  • درمان دژنراسیون ماکولا

این بیماری درمان قطعی ندارد ولی درمان‌هایی برای جلوگیری از پیشرفت بیمار و یا حتی بهبود دید وجود دارد.

ویتامین‌ها و مواد معدنی: تحقیقات نشان داده است که ویتامین‌های آنتی‌اکسیدان نظیر بتا-کاروتن (ویتامین A) و ویتامین‌هایC و E ممکن است ماکولا را در برابر تخریب محافظت کنند. اخیرا در مطالعه‌ای بر روی 3600 بیمار نشان داده شده است که مصرف ویتامین‌های C، E، بتا-کاروتن و روی، خطر پیشرفت بیماری را در بعضی بیماران تا %28 کاهش می‌دهد. این یافته‌ها سبب می‌شوند تا پژوهشگران به بیماران در خطر ابتلا به AMD پیشرفته توصیه کنند آنتی‌اکسیدان و روی به مقادیر زیر مصرف کنند. مقادیر توصیه شده به شرح زیرند:

  • 500 میلی‌گرم ویتامین C
  • 400 واحد ویتامین E
  • 15 میلی‌گرم بتا-کاروتن
  • و 80 میلی‌گرم اکسید روی

باید توجه داشت که کسانی‌که سیگار می‌کشند نباید از قرص‌های بتا-کاروتن استفاده کنند زیرا ریسک ابتلا به سرطان ریه در این افراد و کسانی‌که تازه سیگار را ترک کرده‌اند با مصرف بتا-کاروتن افزایش می‌یابد.

درمان دارویی با ویزودین (Visudyne): ویزودین اولین دارویی است که برای نوع تَر بهکار می‌رود. در این روش درمانی، دارو به دست بیمار تزریق شده و سپس با استفاده از یک لیزر غیر حرارتی فعال می‌شود. فعال شدن دارو سبب ایجاد واکنشی شیمیایی می‌شود که عروق خونی غیرطبیعی را از بین می‌برد. از هر 6 بیمار درمان شده یک نفر دید بهتری پیدا می‌کند و این دو برابر بیمارانی است که از این دارو استفاده نمی‌کنند.

درمان با لیزر: فوتوکوآگولاسیون با لیزر(Laser Photocoagulation) با تخریب و عایق‌بندی عروق خونی جدید و جلوگیری از نشت خون و مایع باعث بهبود بیماران مبتلا به نوع تَر می‌شود. در این روش جای لیزر مانند زخمی بر روی شبکیه باقی می‌ماند و باعث به‌وجود آمدن نقاط کور در دید بیمار می‌شود. پژوهشگران مشغول بررسی راه‌هایی برای کاهش زخم‌ها و همچنین درمان نوع خشک بیماری با لیزر هستند.

فیلتراسیون خونی (Blood Filtration): در این روش که حدود 2 دهه پیش توسط ژاپنی‌ها ابداع شد جریان متفاوت خون در غشاء سبب کاهش مقدار بعضی از پروتئین‌ها و اسیدهای چرب که مقدارشان زیاد است و ممکن است مضر باشند می‌شود. این تکنیک در بیماری‌های مختلفی بهکار گرفته شده است ولی نوع جدیدی از آن بنام رئوفرزیس (Rheopheresis) برای درمان نوع خشک AMD تست شده است. رئوفرزیس هنوز توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید نشده است ولی بهصورت تجارتی در کانادا و اروپا در دسترس است.

تلسکوپ قابل جاگذاری (Implantable Telescope): این وسیله تلسکوپی کوچک است که تصویر را بزرگ کرده و بر روی شبکیه می‌اندازد. بزرگ شدن تصویر سبب می‌شود که نسبت قسمت تخریب شده ماکولا به اندازه تصویر کم شود و در نتیجه لکه‌هایی که در دید مرکزی دیده می‌شوند کوچکتر شوند. تلسکوپ مینیاتوری قابل جاگذاری (Implantable Miniature Telescope) در اواخر دهه 90 اختراع شد و در حال حاضر بر روی 200 بیمار آزمایش شده است.

وسایلی که برای کاهش بینایی استفاده می‌شوند: هرچند اخیراً پیشرفت‌های زیادی در درمان AMD صورت گرفته است ولی دید از دست رفته قابل بازگشت نیست. برای بیمارانی که دیدشان را از دست داده‌اند وسایلی وجود دارد که با استفاده از لنزهای بزرگ کننده و نور زیاد به بهبود بینایی کمک می‌کنند. بعضی از این وسایل تصویر را به قسمت‌های محیطی‌تر شبکیه و خارج از محدوده ماکولا منتقل می‌کنند.


مگس‌پران و جرقه

آیا هرگز برایتان پیش آمده است که هنگام خیره شدن به یک زمینه صاف (مثلاً یک کاغذ سفید یا آسمان آبی) متوجه ذرات کوچک غبار مانندی شوید که جلوی چشمتان بالا و پایین می‌روند و هرچه پلک می‌زنید باز هم مثل یک سایه کوچک در جلوی چشمتان قرار دارند؟ این سایه‌های مزاحم را اصطلاحاً مگس‌پران می‌گویند. معمولاً با حرکت دادن چشم مگس‌‌پران هم حرکت می‌کند اما چون جهت حرکت آن در خلاف جهت حرکت چشم می‌باشد نمی‌توان آن را با چشم تعقیب کرد.

مگس‌پران (Floaters and Flashes) در حقیقت سایه کدورت‌های موجود در مایع زجاجیه است که روی شبکیه می‌افتد و به‌صورت یک سایه تیره دیده می‌شود. این کدورت‌ها ممکن است ناشی از چسبندگی و ضخیم شدن رشته‌های زجاجیه، جمع شدن سلول‌های التهابی در زجاجیه و یا خونریزی در داخل چشم باشد.


مگس پران چشم



زجاجیه چیست؟

زجاجیه مایع ژله مانندی است شبیه سفیده تخم‌مرغ خام که بخش اعظم داخل کره چشم (از پشت عدسی تا روی شبکیه) را پر کرده است و به حفظ ساختمان کروی چشم کمک می‌کند و شبکیه را در جای خودش نگه می‌دارد. ساختمان زجاجیه از یک شبکه اسفنجی متشکل از رشته‌های خیلی ظریف ایجاد شده که مقادیر فراوان آب و مواد محلول را در خود جای داده و به آن حالت ژله‌ای بخشیده است. رشته‌های موجود در زجاجیه در قسمت‌های خارجی‌ تر زجاجیه متراکم‌‌ترند و اتصالات نسبتاً محکمی به لایه‌های داخلی شبکیه دارند.

  • علت ایجاد مگس‌پران

مگس‌پران عارضه بسیار شایعی است و با گذشت سن شیوع آن افزایش می‌یابد به طوریکه بیش از %70_60 افراد بالای 60 سال مگس‌پران را تجربه کرده‌اند. رشته‌های موجود در زجاجیه در بچه‌ها و افراد جوان معمولاً بسیار ظریف است و دیده نمی‌شود اما با بالا رفتن سن این رشته‌ها ضخیم‌تر می‌شوند و در بعضی جاها به هم می‌چسبند و باعث ایجاد کدورت می‌شوند که سایه این کدورت بر روی شبکیه به‌صورت مگس‌پران احساس می‌شود. به علاوه در بسیاری از افراد مسن بخشی از رشته‌های محیطی زجاجیه که به شبکیه متصل بوده و از جای خود کنده می‌شود و به داخل بخش‌های مرکزی زجاجیه می‌افتد. این حالت که آن را (جداشدگی خلفی زجاجیه) می‌نامند شایع‌ترین علت ایجاد مگس‌پران است. گاهی اوقات هم وجود التهاب داخل چشمی (یووئیت) سبب تجمع سلول‌های التهابی در زجاجیه می‌شود که باعث ایجاد مگس‌پران می‌شود. یک علت دیگر مگس‌پران وجود خونریزی در داخل زجاجیه است؛ مثلاً در افراد مبتلا به دیابت ممکن است خونریزی خفیف چشمی ابتدا به صورت یک مگس‌پران دیده شود.

مگس‌پران در چه افرادی شایع‌تر است؟

  • افراد بالای 60 سال
  • افراد نزدیک‌بین
  • افرادی که سابقه جراحی چشمی (بخصوص جراحی آب مروارید) دارند.
  • افرادی که سابقه التهاب داخل چشمی (یووئیت) دارند.

جرقه چیست؟

در چشم‌پزشکی جرقه به معنای احساس وجود نور در میدان بینایی است وقتی که در حقیقت محرک نوری وجود ندارد. جرقه ممکن است به‌صورت خطوط درخشان صاعقه مانند یا به‌صورت اجسام ریز درخشنده به‌نظر برسد. جرقه ممکن است فقط در یک نقطه خاص میدان بینایی دیده شود و یا به‌صورت نقاط ریز متعدد در بخشی از میدان بینایی درآید. احساس دیدن جرقه معمولاً فقط چند ثانیه طول می‌کشد اما غالباً تکرار می‌شود. معمولاً در محیط‌های تاریک جرقه‌ها بیشتر تظاهر می‌کنند. به‌علاوه حرکات ناگهانی سر یا چشم‌ها ممکن است باعث دیدن جرقه شود.

  • علت ایجاد جرقه

همان‌طور که قبلاً گفته شد با افزایش سن رشته‌های زجاجیه ضخیم تر می‌شوند و به هم چسبندگی پیدا می‌کنند. این چسبندگی رشته‌های زجاجیه ممکن است باعث کشیده شدن پرده شبکیه گردد از آنجا که پاسخ سلول‌های شبکیه به محرک‌ها به‌صورت درک نور است هر عاملی که سلول‌های شبکیه را تحریک کند در مغز به عنوان نور تفسیر می‌شود. به همین علت وقتی شبکیه تحت کشش قرار گیرد جرقه‌های نوری دیده می‌شود.

آیا مگس‌پران و جرقه خطرناک است؟

بسیاری از افراد مدت‌ها مگس‌پران داشته‌اند و هیچ مشکل خاصی پیدا نکرده‌اند. مگس‌پرانی که سال‌های سال وجود داشته و تغییر خاصی پیدا نکرده است معمولاً خطری ندارد اما بروز مگس‌پران جدید می‌تواند ناشی از مشکلات جدی چشمی باشد. البته همان‌طور که گفته شد شایع‌ترین علت بروز مگس‌پران جدید (جداشدگی زجاجیه خلفی) است که به خودی خود خطری ندارد اما گاهی اوقات در حین جدا شدن زجاجیه بخشی از شبکیه نیز همراه با آن کنده می‌شود و باعث ایجاد سوراخ یا پارگی در پرده شبکیه می‌شود که می‌تواند سبب جدا شدن پرده شبکیه و مشکلات شدید بینایی شود. به‌طوری‌که قبلاً ذکر شد وجود جرقه معمولاً ناشی از کشش و تحریک شبکیه است، بنابراین در افرادی که اخیراً دچار جرقه شده‌اند احتمال ایجاد پارگی در پرده شبکیه وجود دارد. تشخیص علت ایجاد جرقه و مگس‌پران بدون معاینه دقیق چشم‌پزشکی امکان‌پذیر نیست بنابراین لازم است تمام افرادی که دچار جرقه هستند و یا مگس‌پران جدید پیدا کرده‌اند حتماً توسط چشم‌پزشک معاینه شوند. برای انجام معاینه ابتدا مردمک با استفاده از قطره‌های مخصوص باز می‌شود و سپس با استفاده از لنزها و وسایل مخصوص زجاجیه و شبکیه معاینه می‌شود. در صورتی‌که در معاینه هیچ مشکلی به جزء (جداشدگی زجاجیه خلفی) وجود نداشته باشد و شبکیه سالم باشد معمولاً خطری وجود ندارد و اقدام خاصی لازم نیست اما در مواردی که آسیبی به پرده شبکیه وارد شده باشد یا خونریزی یا التهاب داخل چشمی وجود داشته باشد باید درمان انجام شود. گاهی با یک نوبت معاینه نمی‌توان علت دقیق مگس‌پران را تشخیص داد. در این حالت معمولاً لازم است معاینه در فواصل 2 تا 3 هفته یک بار تکرار شود تا زمانی که مطمئن شویم علت خطرناکی وجود ندارد. یک نکته مهم آن است که جرقه حتی اگر با پارگی شبکیه همراه باشد معمولاً پس از چند روز تا چند هفته خود به خود از بین می‌رود؛ مگس‌پران هم حتی در صورت همراهی با پارگی شبکیه پس از چند هفته کوچک می‌شود. بنابراین در افرادی که جرقه یا مگس‌پران جدید ایجاد شده حتی اگر خود به خود خوب شده باشد لازم است معاینه کامل چشم انجام شود.

  • درمان جرقه و یا مگس‌پران

همان‌طور که قبلاً گفته شد مگس‌پران معمولاً علت خطرناکی ندارد و نیازی به درمان ندارد. در اکثر موارد پس از چند هفته تا چند ماه مگس‌پران به تدریج کوچک می‌شود و فرد نیز عادت می‌کند که آن را ندیده بگیرد. اما در مواردی که مگس‌پران با سوراخ یا پارگی پرده شبکیه همراه باشد ممکن است نیاز به اقدامات درمانی مثل لیزر یا عمل جراحی برای جلوگیری از پارگی پرده شبکیه وجود داشته باشد. جرقه نیز در صورتی‌که علت خطرناکی نداشته باشد پس از چند روز تا چند هفته برطرف می‌شود و نیاز به درمان ندارد.

علل غیر چشمی جرقه

افرادی که میگرن دارند اغلب نوع دیگری از جرقه را تجربه می‌کنند. این جرقه‌ها به‌صورت خطوط زیگزاگی لرزان یا نقاط بزرگ شونده دیده می‌شود. معمولاً این جرقه‌ها ابتدا در وسط میدان بینایی ظاهر می‌گردد (یعنی روبروی فرد دیده می‌شود) و در عرض 15 تا 20 دقیقه به‌تدریج به کناره‌های میدان بینایی کشیده شده، کم‌کم محو می‌گردد. پس از آن سر درد شروع می‌شود که معمولاً یک طرفه و ضربان‌دار است. البته در بعضی از افراد فقط جرقه تظاهر می‌کند و سردرد اتفاق نمی‌افتد. این حالت را "میگرن چشمی" می‌گویند. یک نکته مهم آن است که جرقه ناشی از میگرن هم زمان در هر دو چشم دیده می‌شود اما جرقه ناشی از مشکلات چشمی فقط در چشم مبتلا تظاهر می‌کند. یک علت دیگر جرقه برخورد ضربه ناگهانی به سر است. (احتمالاً به همین دلیل) برخورد هر ضربه ناگهانی به سر ممکن است باعث شود که فرد تا چند ثانیه جرقه‌های درخشان کوچک ببیند یا اصطلاحاً برق از چشمش بپرد.



کوررنگی


  • علت ایجاد کوررنگی

وقتی صحبت از کوررنگی می‌شود اغلب فکر می‌کنند منظور سیاه‌وسفید دیدن است درصورتی که این تصور کاملی نیست و فقط تعداد کمی از افراد مبتلا به کوررنگی، سیاه‌وسفید می‌بینند. اکثر ما نظرات مشابهی در رابطه با رنگ‌ها داریم. سوای از دسته بندی‌های متنوع رنگ‌ها و دانستن اسم‌های این تونالیته‌ها، درباره بازه‌های اصلی رنگ‌ها نظراتمان تقریبا یکسان است. اما گهگاه ممکن است پیش بیاید که با یک نفر در مورد تم اصلی رنگ یک وسیله بحث کنید. این متفاوت دیدن رنگ‌ها ممکن است در اثر کوررنگی باشد. وقتی صحبت از کوررنگی می‌شود اغلب فکر می‌کنند منظور سیاه‌وسفید دیدن است درصورتی که این تصور کاملی نیست و فقط تعداد کمی از افراد مبتلا به کوررنگی، سیاه‌وسفید می‌بینند. در کل کور رنگی به سه دسته تقسیم می‌شود. اختلال در تشخیص رنگ قرمز، اختلال در تشخیص رنگ آبی، دنیای کم‌رنگی یا سیاه و سفید.



کوررنگی


کوررنگی به دلایل مختلفی مانند: کهولت سن، آب مروارید، ژنتیک و آسیب فیزیکی ممکن است ایجاد شده باشد. البته بیماری‌های شبکیه یا عصب بینایی هم می‌تواند اختلال دید رنگ ایجاد کنند. در نوع ژنتیکی اختلال در کروموزوم‌های X ایجاد می‌شود به همین دلیل در آقایان شایع‌تر است. به شکل میانگین آقایان ۵ تا ۸ درصد و خانم‌ها تنها ۰.۵ درصد احتمال ابتلا به کوررنگی دارند
.

اختلال در تشخیص رنگ قرمز:

اغلب افراد مبتلا به کوررنگی در این دسته قرار دارند، آنها در تشخیص رنگ قرمز مشکل دارند ولی به این معنا نیست که نمی‌توانند رنگ‌ها را تشخیص دهند بلکه درصد قرمزی که می‌بینند متفاوت است. این افراد بیشتر در تشخیص رنگ آبی و بنفش به مشکل برخورد می‌کنند و اغلب رنگ‌ها را با سایه سبز می‌بینند.

اختلال در تشخیص رنگ آبی:

افراد کمتری به نسبت دسته اول به این اختلال مبتلا هستند. آن‌ها در تشخیص رنگ سبز مشکل دارند و رنگ‌ها را مایل به قرمز یا مایل به آبی می‌بینند. این افراد اغلب قادر به تشخیص رنگ زرد هم نیستند و آن را رنگی شبیه به کرمی می‌بینند.

دنیای کم‌رنگی یا سیاه و سفید:

تعداد کمی از انسان‌ها به این نوع از اختلال مبتلا هستند. بعضی قادر به تشخیص دو یا سه رنگ هستند و بعضی دیگر دنیا را خاکستری می‌بینند، این دسته در محیط‌های نورانی دیگر قدرت تشخیص رنگ ندارند.

  • تشخیص کوررنگی

تست‌های زیادی در اینترنت وجود دارد که تا حدودی می‌تواند به تشخیص این اختلال به شما کمک کند اما برای اطمینان به مراکز چشم پزشکی مراجعه کنید، آنجا تست‌های خیلی دقیق و مطمئنی در اختیار شما قرار می دهند و در صورت لزوم پزشک شما را راهنمایی خواهد کرد.

  • درمان کوررنگی

تا جایی که ما خبر داریم هنوز برای کوررنگی درمان قطعی و کاملی ارائه نشده‌است اما متخصصان لنزهایی را طراحی کرده‌اند که در برابر نور سفید یا همان نور خورشید بسته به نوع اختلال به بینایی فرد کمک می‌کنند. تشخیص سریع این بیماری می‌تواند از عواقب آن در کهنسالی جلوگیری کند و مانع آموزش اشتباه به کودکان شود.

به‌طور کلی کوررنگی بیماری خاصی نیست که در زندگی روزمره تأثیر زیادی داشته باشد مگر در شرایط خاص یا شغل‌های حساس مانند: شغل‌ها نظامی، کشتی‌رانی، هواپیمایی، پزشکی و ... پس درصورتی که احساس می‌کنید در تشخیص رنگ‌ها دچار مشکل هستید بدون ترس و نگرانی خاصی به پزشک مراجعه کنید و از وخیم‌تر شدن شرایط جلوگیری کنید.



جداشدگی (پارگی) پرده شبکیه

شبکیه یک بافت عصبی حساس به نور است که به‌صورت یک لایه نازک در داخل بخش خلفی کره چشم قرار گرفته است و نور را به پیام‌های عصبی تبدیل کرده به مغز می‌فرستد. بنابراین شبکیه یک نقش کلیدی در فرایند بینایی دارد.

پرده شبکیه بیشتر اکسیژن و مواد مصرفی خود را از یک لایه عروقی به نام مشیمیه (کوروئید) دریافت می‌کند که دور تا دور شبکیه را احاطه کرده است. هرگاه ارتباط شبکیه با مشیمیه زیرین قطع شود به دلیل کمبود اکسیژن و مواد غذایی ابتدا شبکیه کارکرد خود را از دست می‌دهد و فرد دچار مشکل بینایی می‌شود، به‌علاوه اگر این وضعیت طول بکشد بافت‌های شبکیه به‌تدریج می‌میرند یا اصطلاحاً دچار نکروز می‌شوند که یک وضعیت غیرقابل برگشت است. به‌همین دلیل جداشدگی پرده شبکیه (Retinal Detachment) یک اورژانس چشم پزشکی تلقی می‌گردد.



جدا شدگی شبکیه


  • سوراخ شبکیه (Retinal tear)

سوراخ شبکیه معمولاً در اثر کشش ناگهانی بخشی از شبکیه ایجاد می‌شود. کره چشم به‌طور طبیعی توسط ماده ژله مانندی به نام زجاجیه پر شده است. در سنین کودکی و جوانی زجاجیه قوام نسبتاً زیادی مثل سفیده تخم‌مرغ دارد و در نتیجه تحرک زیادی ندارد و با فشاری که در داخل به شبکیه وارد می‌کند آن را سر جای خود، چسبیده به دیوار خارجی چشم نگه می‌دارد، به‌علاوه در سنین جوانی زجاجیه در برخی از مناطق اتصالات محکمی به شبکیه دارد. اما به تدریج با افزایش سن زجاجیه قوام خود را از دست میدهد و حالت شل و آبکی پیدا می‌کند، در نتیجه هم میزان حرکت آن زیاد می‌شود و هم اتصال آن به شبکه سست می‌شود. در این حالت معمولاً بخش‌های عقبی زجاجیه از شبکیه جدا می‌شود، این حالت را جداشدگی زجاجیه خلفی(posterior vitrous detachment) می‌گویند که حالت بسیار شایعی است و در نهایت در اکثر افراد مسن اتفاق می‌افتد. جداشدگی زجاجیه خلفی به خودی خود بی‌خطر است و فقط باعث ایجاد مگس‌پران (وجود یک سایه متحرک در میدان بینایی) می‌شود، اما گاهی اوقات در زمان جدا شدن زجاجیه از شبکیه، بخشی از شبکیه نیز کشیده می‌شود و یک پارگی یا سوراخ در شبکیه ایجاد می‌شود. از آنجا که سوراخ پرده شبکیه زمینه‌ساز اصلی جداشدگی پرده شبکیه است لازم است کلیه افرادی که جدیداً مگس‌پران پیدا کرده‌اند تحت معاینه دقیق چشم‌پزشکی قرار گیرند تا در صورت وجود سوراخ در پرده شبکیه اقدام درمانی لازم برای آنها انجام گیرد.

  • جداشدگی پرده شبکیه (Retinal detachment)

جداشدگی پرده شبکیه در واقع به معنای جدا شدن لایه‌های عصبی حساس شبکیه از لایه رنگدانه‌دار شبکیه است (که مسئول تغذیه و متابولیسم شبکیه می‌باشد). از آنجا که این عارضه در صورت عدم درمان مناسب باعث کاهش شدید بینایی می‌شود تشخیص و درمان سریع آن اهمیت فراوانی دارد.

جداشدگی پرده شبکیه به سه شکل اتفاق می‌افتد:

  • نوع اول که شایع‌ترین شکل جداشدگی شبکیه است در اثر ایجاد سوراخ در شبکیه پدید می‌آید، به این‌صورت که پس از ایجاد سوراخ در شبکیه، زجاجیه که حالت آبکی پیدا کرده از راه سوراخ به پشت شبکیه نفوذ می‌کند و آن را از لایه‌های خارجی‌تر جدا می‌کند. تموج مایع همراه با حرکات سر و تأثیر نیروی جاذبه باعث گسترش جداشدگی شبکیه می‌شود، به همین دلیل این نوع جداشدگی پرده شبکیه می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و باعث جدا شدن کامل شبکیه گردد.
  • نوع دوم که جداشدگی کششی (tractional detachment) نام دارد وقتی اتفاق می‌افتد که رشته‌های زجاجیه یا بافت‌های غیرطبیعی از سمت داخل شبکیه را تحت کشش قرار دهند و آن را از روی بافت‌های زیرین بلند کنند. این حالت بیشتر در افراد دیابتی اتفاق می‌افتد.
  • نوع سوم جداشدگی شبکیه که چندان شایع نیست در اثر تراوش یا ترشح غیرطبیعی مایع در حد فاصل شبکیه و بافت‌های زیرین اتفاق می‌افتد. این حالت معمولاً ناشی از التهاب، خونریزی یا توده‌های غیرطبیعی داخل چشم است و به‌ندرت به‌صورت خود به خودی اتفاق می‌افتد.

چه کسانی بیشتر در معرض جداشدگی شبکیه قرار دارند؟

عوامل مختلفی باعث افزایش خطر ابتلا به جداشدگی شبکیه می‌شود. مهمترین این عوامل عبارتند از:

  • سن: جداشدگی شبکیه به‌صورت خود به خودی در افراد زیر 40 سال نادر است و معمولاً در افراد بالای 50 سال رخ می‌دهد.
  • نزدیک‌بینی شدید: در این حالت پرده شبکیه نازک و آسیب‌پذیر است و احتمال ایجاد سوراخ در آن بیشتر از حالت عادی است.
  • سابقه جراحی چشمی
  • دیابت
  • سابقه خانوادگی جداشدگی شبکیه یا سابقه این بیماری در چشم دیگر فرد.
  • ضربه شدید به سر و صورت یا چشم
  • بیماری، التهاب یا تومور داخل چشمی


  • علائم جداشدگی پرده شبکیه


  • دیدن جرقه‌های نور در میدان بینایی (به‌ویژه اگر بخشی از شبکیه تحت کشش باشد احتمال بروز این علامت بیشتر است)
  • دیدن اجسام شناور در جلوی چشم که ممکن است به‌صورت مگس‌پران، لکه‌های تاریک یا تار عنکبوت دیده شود.
  • تغییر شکل و کج و معوج شدن اشیا مثل وقتی که فرد از پشت یک شیشه موج‌دار به چیزی نگاه می‌کند.
  • احساس وجود پرده یا سایه در جلوی چشم
  • کاهش دید ناگهانی

باید توجه داشت که جداشدگی پرده شبکیه باعث درد یا قرمزی چشم نمی‌شود و در مراحل ابتدایی هیچ تغییری در ظاهر چشم ایجاد نمی‌کند. بنابراین در صورت بروز هر یک از مشکلات فوق در اسرع وقت به چشم پزشک مراجعه کنید.

  • بررسی و تشخیص جداشدگی پرده شبکیه

وقتی بیماری با علایم فوق‌الذکر به چشم پزشک مراجعه می‌کند، چشم پزشک با معاینه شبکیه، جداشدگی شبکیه را تشخیص می‌دهد. برای این منظور معمولاً لازم است مردمک با قطره‌های مخصوص باز شود و شبکیه با یک وسیله مخصوص به نام افتالموسکوپ بررسی شود. پزشک در این معاینه با بررسی محل و اندازه و نوع جداشدگی شبکیه در مورد روش درمانی مناسب تصمیم‌گیری می‌کند.

در موارد نادری که مثلاً به علت خونریزی، دیدن شبکیه با دستگاه افتالموسکوپ مقدور نباشد سونوگرافی چشم می‌تواند اطلاعات مفیدی در مورد وسعت، محل و گاهی علت جداشدگی شبکیه در اختیار پزشک قرار دهد.

  • پیشگیری جداشدگی پرده شبکیه

تشخیص سریع کلید درمان موفقیت‌آمیز پارگی شبکیه است. اطلاع از کیفیت دید در دو چشم اهمیت اساسی دارد. توصیه می‌شود که کلیه افراد در معرض خطر (افراد نزدیک‌بین، بیماران دیابتی، کسانی که سابقه شخصی خانوادگی جداشدگی پرده شبکیه دارند) روزانه در منزل دید چشم‌هایشان را کنترل کنند برای این منظور باید دید هر یک از چشم‌ها به‌صورت جداگانه با بستن چشم مقابل کنترل گردد و در صورت بروز هر تغییری در دید چشم‌ها در اسرع وقت (حداکثر ظرف24 ساعت) به چشم پزشک مراجعه شود. در صورت بروز هر یک از علائم زیر حداکثر ظرف 24 ساعت به چشم پزشک مراجعه کنید:

  • احساس وجود پرده یا سایه در جلوی چشم
  • دیدن جرقه‌های نوری
  • بروز مگس‌پران جدید و یا افزایش تعداد مگس‌پران (اجسام شناور در جلوی چشم)
  • دیدن شبکه‌های تور مانند در جلوی چشم
  • هر نوع کاهش دید ناگهانی

تشخیص سریع جداشدگی پرده شبکیه مهمترین عامل در درمان موفقیت‌آمیز آن است.


  • درمان جداشدگی پرده شبکیه

تنها درمان مؤثر برای جداشدگی شبکیه، جراحی است. جداشدگی شبکیه به هیچ وجه خود به خود و یا با مصرف دارو بهبود نمی‌یابد و باید جراحی هرچه سریع‌تر انجام شود. نوع جراحی مناسب بر اساس محل، اندازه، نوع و شدت جداشدگی شبکیه تعیین می‌شود. دو اصل اساسی در درمان جداشدگی شبکیه عبارتند از:

  1. بستن سوراخ‌ها
  2. نزدیک کردن شبکیه به لایه‌های زیرین و دیواره خارجی چشم، بهطوری که شبکیه بتواند سر جای خود بچسبد.

بر این اساس روش‌های درمانی مختلفی برای جداشدگی پرده شبکیه وجود دارد:

چسباندن شبکیه با استفاده از لیزر یا انجماد (Laser Retinopexy):

این روش، روش مؤثری برای بستن سوراخ‌های شبکیه است اما به تنهایی نمی‌تواند جداشدگی شبکیه را درمان کند. در مواردی که شبکیه سوراخ شده اما هنوز جداشدگی شبکیه اتفاق نیفتاده است این روش می‌تواند با بستن سوراخ از جداشدگی شبکیه جلوگیری کند. در این روش که با بی‌حسی موضعی قابل انجام می‌باشد یا با استفاده از لیزر (از سمت داخل چشم) و یا با استفاده از قلم کرایوتراپی (از سمت خارج چشم) سوختگی‌هایی در دور تا دور لبه سوراخ ایجاد می‌گردد. این سوختگی‌ها باعث چسبندگی بافت‌ها شده، اتصالات محکمی بین شبکیه و دیواره چشم ایجاد می‌کند. در نتیجه دور تا دور سوراخ بسته می‌شود و راه ورود مایع به پشت شبکیه بسته می شود. (لیزر سوختگی حرارتی ایجاد می کند، قلم کرایوتراپی بافت را منجمد می کند و می سوزاند.)

چسباندن شبکیه با استفاده از گاز (Pneumatic Retinopexy):

در این روش پس از ایجاد بی‌حسی موضعی، پزشک یک حباب کوچک گاز را به داخل چشم تزریق می‌کند. این حباب گاز در داخل چشم متسع می‌شود و از سمت داخل به شبکیه فشار می‌آورد و آن را در جای خود نگه می‌دارد، به‌علاوه با فشار آوردن بر روی لبه‌های سوراخ شبکیه باعث بسته شدن سوراخ شده و مانع از نشت مایع به پشت شبکیه می‌گردد. از آنجا که گاز در داخل چشم به سمت بالا حرکت می‌کند این روش فقط وقتی موثر است که جداشدگی شبکیه در بخش بالایی کره چشم اتفاق افتاده باشد. برای آنکه حباب گاز در جای مناسب قرار گیرد معمولاً به بیمار توصیه می‌شود که تا مدتی سرش را صاف نگه دارد و حتی به حالت نشسته بخوابد. حباب گاز معمولاً ظرف 10 روز تا دو هفته جذب می‌شود پس از این زمان معمولاً با استفاده از لیزر یا قلم کرایوتراپی دور تا دور سوراخ شبکیه سوزانده می‌شود تا سوراخ مجدداً باز نشود.

باکل اسکلر (Scleral buckle):

این روش، شایع‌ترین روش درمان جداشدگی پرده شبکیه است. در این روش یک باکل ( یک اسفنج یا نوار سیلیکونی نرم) با بخیه به اسکلرا ( صلبیه یا همان سفیدی چشم) دوخته می‌شود و مثل یک کمربند تنگ دیواره خارجی را به سمت داخل فشار می‌دهد و آن را به شبکیه کنده شده نزدیک می‌کند تا شبکیه فرصت کند در جای خود بچسبد. در صورتی‌که مایع زیادی در پشت شبکیه جمع شده باشد در حین جراحی این مایع تخلیه می‌شود تا شبکیه سریع‌تر به دیواره خارجی چشم بچسبد. به‌علاوه در حین عمل لبه سوراخ‌های شبکیه نیز با استفاده از لیزر یا قلم کرایوتراپی بسته می‌شود.

باکل اسکلرا به‌صورت دائمی در جای خود باقی می‌ماند و نیازی به خارج کردن ندارد (مگر آنکه مشکل خاصی ایجاد کند). باکل از بیرون دیده نمی‌شود و تغییر بارزی در ظاهر چشم ایجاد نمی‌کند اما به خاطر ایجاد فشار و تغییر شکل کره چشم می‌تواند باعث نزدیک‌بینی شود.

ویترکتومی (Vitrectomy):

در مواردی که روش‌های ساده‌تر نتوانند جداشدگی پرده شبکیه را درمان کنند از جراحی پیچیده‌تری به نام ویترکتومی استفاده می‌شود. در مواردی که سوراخ‌های شبکیه متعدد یا بسیار بزرگ باشند یا بخش بزرگی از شبکیه جدا شده باشد، در مورادی که در داخل چشم خونریزی اتفاق افتاده باشد یا شبکیه تحت کشش باشد، معمولاً روش‌های جراحی ساده‌تر مؤثر نیست و باید از جراحی ویترکتومی استفاده شود. (واژه ویترکتومی به معنای خارج کردن مایع زجاجیه از چشم است). در این روش ابتدا زجاجیه با یک وسیله مخصوص از چشم خارج می‌شود. این وسیله مخصوص با یک تیغه گیوتین مانند بسیار ظریف رشته‌های زجاجیه را می‌برد و آنها را از چشم خارج می‌کند، به این ترتیب کشش از روی شبکیه برداشته می‌شود، به‌علاوه در صورت وجود خونریزی در داخل چشم، خون به همین ترتیب شسته می‌شود. سپس به جای زجاجیه سرم نمکی استریل به داخل چشم تزریق می‌شود. (جایگزین کردن زجاجیه با سرم نمکی اختلالی در بینایی فرد ایجاد نمی‌کند). در نهایت سوراخ‌های شبکیه با استفاده از لیزر بسته می شود.

گاهی برای آن که شبکیه بهتر در جای خود قرار بگیرد مایعات سنگین (مثل پرفلورون) به داخل چشم تزریق می‌شود تا شبکیه را در سر جای خود بخواباند، سپس این مایع با سرم نمکی عوض می‌شود. گاهی هم علاوه‌بر سرم نمکی یک حباب گاز قابل اتساع به داخل چشم تزریق می‌شود تا بخش‌های بالایی شبکیه را در جای خود نگه دارد.

گاهی همراه با جراحی ویتركتومی از باکل اسکلرا هم استفاده می‌شود تا فشار خارجی هم به چسباندن مجدد شبکیه کمک کند.

در موارد خاصی که روش‌های فوق مؤثر نیستند پس از انجام ویترکتومی ماده خاصی به نام روغن سیلیکون تزریق می‌شود تا کره چشم را از داخل پر کند و با فشار داخلی شبکیه را در جای خود نگـه دارد. وقتی روغن سیلیکون در داخل چشم است دید شدیداً مختل می‌شود. پس از چند ماه که شبکیه در جای خود چسبید با یک جراحی مجدد روغن خارج و سرم نمکی به جای آن تزریق می‌گردد.

  • مراقبت‌های پس از عمل

پس از جراحی، به خصوص باکل اسکلرا و ویترکتوم تا چندین روز چشم دردناک و حساس است. معمولاً لازم است قطره‌های آنتی بیوتیک تا یکی دو هفته و قطره‌های ضد التهاب تا چند هفته پس از جراحی استفاده شود. گاهی قطره‌های دیگر (مثل داروهای پایین‌آورنده فشار چشم و یا قطره‌های گشادکننده مردمک) نیز استفاده می‌شود. در صورتی‌که حباب گاز به داخل چشم تزریق شده باشد فرد باید تا یکی دو هفته سرش را صاف نگه دارد و حتی برای خوابیدن هم در وضعیت نیمه نشسته قرار گیرد و به هیچ وجه طاق‌باز نخوابد.

بهطور کلی پس از جراحی شبکیه لازم است فرد مرتباً جهت کنترل وضعیت شبکیه و جلوگیری از عوارض احتمالی به چشم پزشک مراجعه کند.

نتیجه جراحی

نتیجه جراحی چسباندن شبکیه به دو عامل مهم بستگی دارد:

1- طول مدت زمانی که شبکیه از جای خود کنده شده

2- وضعیت مرکز بینایی (ماکولا)

ماکولا یا مرکز بینایی بخش مرکزی شبکیه است که مسئول دید دقیق مستقیم است. در صورتی‌که قبل از عمل ماکولا از جای خود کنده نشده باشد نتیجه عمل نسبتاً خوب است بهطوری که بیش از 2/3 بیماران پس از عمل دید کافی برای مطالعه خواهند داشت اما در صورتی که ماکولا از جای خود کنده شده باشد بیمار پس از عمل دید ضعیفی خواهد داشت.

بهترین نتیجه جراحی وقتی اتفاق می‌افتد که پرده شبکیه ظرف یکی دو هفته در جای خود چسبانده شود، در مواردی که جداشدگی پرده شبکیه مدت زیادی طول بکشد پس از عمل بیمار دید رضایت بخشی نخواهد داشت.

بهطور کلی در 90 تا 95% موارد با یک یا چند عمل جراحی شبکیه در جای خود می‌چسبد، اما باید توجه داشت که چسبیدن شبکیه در محل آناتومیک خود لزوماً باعث بهبود دید فرد نخواهد شد. همان‌طور که گفته شد وضعیت دید پس از عمل به وضعیت ماکولا و مدت زمانی که شبکیه از جای خود جدا شده بوده بستگی دارد. بهطور کلی هرچه جداشدگی پرده شبکیه کوچک‌تر و از مرکز شبکیه دورتر باشد نتیجه جراحی بهتر و هرچه جداشدگی بزرگتر و به مرکز شبکیه نزدیک‌تر باشد نتیجه بدتر خواهد بود.



خونریزی داخل زجاجیه

مایع زجاجیه مایع ژله مانند و بدون عروق و شفافی است که 2/3 خلفی فضای کره چشم را اشغال می‌کند و در بزرگسالان میزان آن حدود 4 میلی‌لیتر است. 99% آن از آب و 1% باقیمانده از کلاژن و هیالورونیک اسید تشکیل یافته است.

خونریزی داخل زجاجیه در اغلب موارد نه به دلیل خونریزی مستقیم در داخل زجاجیه که یک بافت بدون عروق است بلکه در نتیجه خونریزی عروق شبکیه یا لایه عروقی زیر آن (کوروئید) اتفاق می‌افتد. گاهی اوقات خونریزی در داخل عنبیه نیز می‌تواند منجر به خونریزی داخل زجاجیه شود. این خونریزی معمولاً در افراد بالای 50 سال دیده می‌شود اما ممکن است در هر سنی اتفاق بیافتد.

خونریزی داخل زجاجیه

  • علائم خونریزی داخل زجاجیه

  1. تاری دید ناگهانی
  2. جرقه‌های نورانی
  3. مگس‌پران
  4. کوری ناگهانی


  • علت خونریزی داخل زجاجیه

این مشکل می‌تواند علل متفاوتی داشته باشد اما شایع‌ترین علل آن عبارتند از:

  1. رتینوپاتی دیابتی همراه با رگ‌زایی (Proliferative Diabetic Retinopathy): شایع‌ترین علت خونریزی خود به خودی داخل زجاجیه است. زیرا در دیابت عروق جدیدی در چشم رشد می‌کنند که این عروق شکننده بوده و مستعد خونریزی می‌باشند.
  2. جداشدگی پرده شبکیه و سوراخ شبکیه Retinal Tear ممکن است که باعث پارگی یکی از عروق شبکیه شده و در نتیجه ایجاد خونریزی داخل زجاجیه کند.
  3. جداشدگی خلفی پرده زجاجیه (جدا شدن زجاجیه از رتین) که در میانسالی و بعد از آن شایع است می‌تواند باعث پارگی یکی از عروق شبکیه شده و در نتیجه ایجاد خونریزی داخل ویتره کند.
  4. انسداد ورید مرکزی رتین یا شاخه‌های آن می‌تواند باعث خونریزی داخل ویتره شده و به خصوص در بیماران مبتلا به دیابت یا فشار خون بالا شایع است.
  5. ضربه‌های چشمی مانند Shaken Baby Syndrome


  • تشخیص خونریزی داخل زجاجیه

لازم است که معاینه هر دو چشم صورت گیرد، زیرا معاینه چشمی که درگیر نیست می‌تواند پزشک را در مورد کشف علت کمک کند.

  1. اندازه‌گیری حدت بینایی Visual Acuity
  2. آزمایش پاسخ مردمک به نور
  3. معاینه با slit-lamp
  4. معاینه ته چشم به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم

اقدامات تشخیصی آزمایشگاهی: هیچ آزمایش خاصی برای تشخیص این حالت وجود ندارد. زمانی که معاینه ته چشم به‌دلیل خونریزی یا کدورت قرنیه یا کاتاراکت امکان‌پذیر نباشد، انجام سونوگرافی الزامی است.

  • درمان خونریزی داخل زجاجیه

  1. معاینه توسط یک متخصص شبکیه ضروری است.
  2. درمان خونریزی داخل زجاجیه بستگی به علت تشکیل‌دهنده آن دارد. در جداشدگی شبکیه یا سوراخ آن لیزر کرایوتراپی یا جراحی نیاز است. با وجود بیماری‌های زمینه‌ای لازم است که درمان‌های نگهدارنده برای بیماران انجام شود مانند خوابیدن به حالت نیمه نشسته برای بیمار تا جذب خونریزی.
  3. به جز مواقعی که خونریزی در نتیجه ضربه یا جداشدگی شبکیه است، پیگیری دقیق و منظم برای 1 تا 2 هفته می‌تواند باعث جذب مقداری از خونریزی شود ولی برگشت دید ممکن است چند ماه طول بکشد. مداخله جراحی به روش ویترکتومی Pars Plana در صورت سالم بودن ماکولا می‌تواند باعث بهبود دید شود.
  4. پانسمان دو طرفه چشم‌ها که باعث محدودیت حرکت آنها می‌شود و توصیه به بیمار برای وضیعت نشسته می‌تواند باعث تسریع بهبود شود.
  5. روش‌های جدیدی مانند مایع کردن لخته یا همولیز کردن (با امواج اولترا سوند یا ایمونو گلوبولین آنتی Rh) یا فاگوسیتوز با استفاده از اینترلوکین 1 داخل ویتره وجود دارد که عمدتاً در مراحل تحقیقاتی هستند و اثربخشی آنها هنوز ثابت نشده است.


پیش آگهی:

بسته به علت زمینه‌ای دارد. پیش آگهی خونریزی داخل ویتره در بیماران دیابتی یا افرادی که دچار تغییرات ناشی از سن شبکیه هستند ضعیف است. در مواردی که خونریزی داخل زجاجیه به دلیل پارگی شبکیه اتفاق افتاده است مداخله زود هنگام می‌تواند باعث بهبود پیش آگهی شده و در صورتی‌که اقدام درمانی با تاخیر صورت پذیرد عمدتاً پیش آگهی مطلوبی وجود نخواهد داشت.



رتینیت پیگمانتر

رتینیت پیگمانتر یا RP (Retinitis Pigmentosa) به دسته‌ای از بیماری‌های غیرشایع چشمی گفته می‌شود که در آنها سلول‌های استوانه‌ای Rod Photoreceptor شبکیه با یا بدون سلول‌های مخروطی Cone Photoreceptor درگیر می‌شوند. اگرچه این بیماری با مرور زمان پیشرفت می‌کند اما سیر پیشرفت این بیماری در افراد مختلف متفاوت است. شیوع آن در آمریکا 1/5000 نفر است. این بیماری شایع‌ترین علت شب کوری است.

رتینیت پیگمانتر

  • علل بیماری RP

رتینیت پیگمانتز یک بیماری ارثی است که به‌صورت‌های مختلف (Autosomal Recessive, Autosomal Dominant, X-Linked) به ارث می‌رسد. نوعی از آن که به‌صورت منفرد و بدون سابقه فامیلی مشاهده شده است نیز دیده می‌شود.


  • علائم بیماری RP

در بعضی از مواقع علائم این بیماری خود را از سنین کودکی نشان می‌دهد ولی در اغلب اوقات تا شروع دوران بزرگسالی این بیماری علائم چندانی ندارد. علائم این بیماری عبارتند از:

  • کاهش دید در شب و یا نور کم (شب کوری) Nyctalopia
  • کاهش دید محیطی که باعث دید تونلی یا Tunnel Vision می‌شود.
  • در بعضی از انواع RP و در موارد پیشرفته کاهش دید مرکزی نیز دیده می‌شود.

علامتی که ممکن است در هنگام معاینه ته چشم توسط چشم پزشک دیده شود، مشاهده خطوط سیاه در شبکیه است.


  • تشخیص بیماری RP

  • معاینه بالینی
  • انجام پریمتری برای بررسی دید محیطی
  • ارزیابی فعالیت سلول‌های بینایی با استفاده از ERG


  • پیشگیری از بیماری RP

مشاوره ژنتیک در مبتلایان به بیماری تا حد زیادی می تواند مشخص کند که آیا کودک فرد مبتلا درمعرض خطر این بیماری هست یا خیر.


  • درمان بیماری RP

در شرایط کنونی درمان خاصی برای این بیماری وجود ندارد اما مراقبت‌های زیر می‌تواند به بیمار کمک کند.

  • استفاده از عینک‌های آفتابی که باعث محافظت شبکیه در مقابل اشعه ماورای بنفش می‌شود.
  • به نظر می‌رسد که استفاده از بعضی از آنتی‌اکسیدان‌ها مانند ویتامین A روند پیشرفت بیماری را کند می‌کند. مطالعات اخیر نشان می‌دهند که استفاده از دوز مناسب مکمل‌های ویتامین A می تواند تا 10 سال نابینایی را به تاخیر بیاندازد.
  • مراجعه به یک متخصص کم بینایی و معاینه‌های منظم چشم‌پزشکی که باعث تشخیص زودرس کاتاراکت و تورم شبکیه می‌شود که هر دو این عوارض قابل درمان هستند.
  • میکروچیپ‌های متعددی در مراحل اولیه طراحی هستند که در آینده ممکن است در داخل شبکیه قابل کارگذاری باشند و برای درمان کوری ناشی از این بیماری استفاده شوند.
  • پیوند سلول‌های بنیادی در مراحل اولیه تحقیقاتی قرار دارد و ممکن است در آینده نقش موثری در درمان این بیماری داشته باشد.


  • عوارض بیماریRP

این بیماری میتواند باعث از بین رفتن دید محیطی و در مواردی دید مرکزی شود. افراد مبتلا به RP در سنین پایینتری مبتلا به کاتاراکت میشوند.


دیدگاه خود را بیان کنید
بازدید روز ۴۵۲
بازدید دیروز ۱۰۷۲
بازدید ماه ۲۷۵۰
بازدید کل ۱۸۶۷۷۱۲
افراد آنلاین ۴
کارشناسان خارج از دسترس